กินคอลลาเจนติดต่อกันนานๆ ตกค้างที่ตับและไตจริงไหม? : ไขข้อกังวลด้วยข้อมูลทางโภชนเภสัชศาสตร์และกลไกเมตาบอลิซึม

คอลลาเจนแท้จริงแล้วคืออะไร? ทำไมผู้บริโภคจำนวนมากจึงกังวลเรื่องการตกค้างในร่างกาย

ในบรรดาข้อสงสัยเกี่ยวกับการรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารเพื่อดูแลผิวพรรณและข้อต่อ คำถามที่ว่า “การกินคอลลาเจนติดต่อกันเป็นระยะเวลานานหลายเดือนหรือหลายปี จะทำให้เกิดสารตกค้างสะสมจนเป็นอันตรายต่อตับและไตหรือไม่?” ถือเป็นความกังวลอันดับต้นๆ ของผู้บริโภคชาวไทย สาเหตุหลักของความกังวลนี้มักเกิดจากการเหมารวมว่าผลิตภัณฑ์ที่อยู่ในรูปแบบผงชงดื่ม เม็ด หรือแคปซูล ล้วนมีสถานะเหมือนกับ “ยาแผนปัจจุบัน” หรือ “สารเคมีสังเคราะห์” ที่ตับและไตต้องทำงานอย่างหนักเพื่อกำจัดพิษออกจากร่างกาย

หากพิจารณาตามหลักชีวเคมีและโภชนศาสตร์แล้ว คอลลาเจน (Collagen) ไม่ใช่สารแปลกปลอมหรือสารเคมีสังเคราะห์แต่อย่างใด แต่เป็นโปรตีนโครงสร้างตามธรรมชาติที่มีปริมาณมากที่สุดในร่างกายมนุษย์ คิดเป็นสัดส่วนสูงถึงร้อยละ 30 ของโปรตีนทั้งหมดในร่างกาย โดยทำหน้าที่เป็นโครงข่ายหลักของผิวหนังชั้นหนังแท้ (Dermis) กระดูกอ่อนข้อต่อ เส้นเอ็น กล้ามเนื้อ และผนังหลอดเลือด ซึ่งโครงสร้างของคอลลาเจนประกอบขึ้นจากกรดอะมิโนธรรมชาติ 3 ชนิดหลักมาเรียงต่อกันเป็นสายยาว ได้แก่ ไกลซีน (Glycine), โพรลีน (Proline) และ ไฮดรอกซีโพรลีน (Hydroxyproline)

เมื่อเราเลือกรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารประเภท คอลลาเจนเปปไทด์ (Collagen Peptide) หรือ คอลลาเจนไดเปปไทด์บริสุทธิ์ (Pure Collagen Dipeptide) ที่สกัดจากเกล็ดและหนังปลาทะเล สิ่งที่ร่างกายได้รับเข้าไปคือสายโปรตีนธรรมชาติที่ผ่านกระบวนการย่อยสลายด้วยเอนไซม์บริสุทธิ์ล่วงหน้า (Enzymatic Hydrolysis) จนมีขนาดโมเลกุลเล็กลงเหลือเพียง 200–2,000 ดาลตัน ดังนั้น ในมุมมองของระบบย่อยอาหารของมนุษย์ การดื่มคอลลาเจนบริสุทธิ์ 1 แก้ว (ประมาณ 5,000 มิลลิกรัม หรือ 5 กรัม) จึงมีสถานะทางโภชนาการเทียบเท่ากับการรับประทานเนื้อปลาชิ้นเล็กๆ เพียง 1 ชิ้นที่ผ่านการย่อยมาให้เรียบร้อยแล้ว ไม่ใช่สารเคมีที่ไปเกาะพอกพูนตามตับหรือกรวยไตอย่างที่หลายคนเข้าใจผิด

เจาะลึกกระบวนการเมตาบอลิซึม : ตับและไตจัดการกับโมเลกุลคอลลาเจนอย่างไร?

เพื่อให้เข้าใจอย่างชัดเจนว่าทำไมคอลลาเจนจึงไม่เกิดการสะสมตกค้าง เราต้องติดตามเส้นทางการเดินทางของโมเลกุลคอลลาเจนตั้งแต่ถูกดื่มเข้าสู่ร่างกายไปจนถึงกระบวนการขับถ่าย (Pharmacokinetics & Metabolism) ซึ่งแบ่งออกเป็นขั้นตอนทางสรีรวิทยาที่ชัดเจนและตรวจสอบได้จริงตามหลักการแพทย์

ทันทีที่เราดื่มคอลลาเจนไดเปปไทด์ลงสู่กระเพาะอาหารและลำไส้เล็ก เอนไซม์ย่อยโปรตีนในลำไส้ (Proteases และ Brush-border Peptidases) จะย่อยสายเปปไทด์ให้กลายเป็นกรดอะมิโนอิสระ (Free Amino Acids) และคู่ไดเปปไทด์สายสั้นอย่าง Pro-Hyp และ Hyp-Gly จากนั้นตัวขนส่งเปปไทด์ที่ผนังลำไส้เล็กที่มีชื่อว่า PEPT1 (Peptide Transporter 1) จะลำเลียงโมเลกุลเหล่านี้เข้าสู่กระแสเลือดผ่านหลอดเลือดดำพอร์ทัล (Portal Vein) เพื่อเดินทางผ่านตับและกระจายตัวไปสู่เนื้อเยื่อเป้าหมายทั่วร่างกายภายในเวลา 1–2 ชั่วโมง

เมื่อกรดอะมิโนและไดเปปไทด์เดินทางไปกระตุ้นเซลล์ไฟโบรบลาสต์ (Fibroblasts) ในผิวหนังและเซลล์คอนโดรไซต์ (Chondrocytes) ในกระดูกอ่อนข้อต่อเรียบร้อยแล้ว หากร่างกายได้รับกรดอะมิโนเกินกว่าความต้องการใช้งานในวันนั้น ร่างกายมนุษย์มีกฎเหล็กทางสรีรวิทยาอยู่ว่า “ร่างกายจะไม่เก็บสะสมโปรตีนหรือกรดอะมิโนส่วนเกินไว้ในรูปของก้อนตะกอนตกค้าง” แต่ตับจะนำกรดอะมิโนส่วนเกินเข้าสู่กระบวนการดึงหมู่อะมิโนออก (Deamination) โดยโครงสร้างคาร์บอนจะถูกนำไปใช้สร้างพลังงานให้ร่างกาย ส่วนหมู่อะมิโนที่มีไนโตรเจนจะถูกตับเปลี่ยนให้กลายเป็น ยูเรีย (Urea) ผ่านวัฏจักรยูเรีย (Urea Cycle) ซึ่งเป็นสารที่ละลายน้ำได้ดีเยี่ยมและไม่มีพิษ จากนั้นยูเรียจะถูกลำเลียงไปที่ไตเพื่อกรองออกพร้อมกับปัสสาวะตามปกติทุกวันโดยไม่ทิ้งคราบหรือสารตกค้างใดๆ ไว้ในร่างกาย

ผลการศึกษาทางคลินิก : ค่าตับและค่าไตเปลี่ยนแปลงหรือไม่เมื่อทานคอลลาเจนต่อเนื่อง?

ในวงการโภชนเภสัชศาสตร์สากล ความปลอดภัยของผู้บริโภคต้องได้รับการพิสูจน์ด้วยข้อมูลการตรวจทางห้องปฏิบัติการ (Clinical Laboratory Parameters) ไม่ใช่เพียงคำกล่าวอ้าง มีการศึกษาวิจัยทางคลินิกแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุม (Randomized Controlled Trials - RCTs) จำนวนมากในประเทศญี่ปุ่น ยุโรป และสหรัฐอเมริกา ที่ทำการติดตามผู้ที่รับประทานคอลลาเจนเปปไทด์ต่อเนื่องตั้งแต่ 8 สัปดาห์, 24 สัปดาห์ ไปจนถึงมากกว่า 1 ปีเต็ม โดยมีการเจาะเลือดตรวจประเมินค่าชีวเคมีของตับและไตอย่างละเอียด

ผลการตรวจวิเคราะห์ทางห้องปฏิบัติการในกลุ่มตัวอย่างที่มีสุขภาพปกติซึ่งรับประทานคอลลาเจนเปปไทด์ในปริมาณ 2,500 ถึง 10,000 มิลลิกรัมต่อวัน พบว่า ค่าเอนไซม์ตับ ได้แก่ AST (SGOT), ALT (SGPT), ALP และค่า Total Bilirubin ไม่มีความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญเมื่อเทียบกับก่อนเริ่มรับประทานและเมื่อเทียบกับกลุ่มที่ได้รับยาหลอก (Placebo) เช่นเดียวกับค่าบ่งชี้ประสิทธิภาพการทำงานของไต ได้แก่ Serum Creatinine, Blood Urea Nitrogen (BUN) และอัตราการกรองของไต (eGFR) ที่ยังคงอยู่ในเกณฑ์มาตรฐานปกติทุกประการ

ตารางเปรียบเทียบ : คอลลาเจนบริสุทธิ์ vs สารปรุงแต่งแฝง อะไรคือตัวการที่ทำร้ายตับและไต?

หากตัวโมเลกุลคอลลาเจนบริสุทธิ์ไม่ได้ก่อให้เกิดการตกค้าง คำถามต่อมาคือ ทำไมบางคนทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารบางยี่ห้อแล้วตรวจพบค่าตับขึ้นสูง หรือมีอาการบวมน้ำ? คำตอบทางวิทยาศาสตร์ไม่ได้อยู่ที่ตัวคอลลาเจน แต่อยู่ที่ “สารเจือปน สารปรุงแต่งรส และสารปนเปื้อน” ที่แฝงมาในผลิตภัณฑ์ที่ไม่ได้มาตรฐาน ดังตารางวิเคราะห์เปรียบเทียบด้านล่างนี้

5 เช็กลิสต์การเลือกและรับประทานคอลลาเจนให้ปลอดภัยต่อตับและไตในระยะยาว

เพื่อให้คุณได้รับประโยชน์ในการฟื้นฟูผิวพรรณให้ชุ่มชื้นยืดหยุ่นและบำรุงข้อต่อได้อย่างสบายใจไร้กังวล กองบรรณาธิการ Guru Collagen ขอแนะนำหลักปฏิบัติ 5 ข้อตามมาตรฐานโภชนเภสัชศาสตร์ดังนี้